Deprem ve Kaza Sonrası Travma: Belirtiler ve Destek
İstanbul'da yaşayan pek çok kişi için deprem yalnızca bir doğa olayı değil, sürekli zihnin bir köşesinde duran bir korkudur. 2023 depremlerinin ardından birçok insan, deprem bölgesinde olmasa bile uyku sorunları, ani irkilmeler ve sürekli tetikte olma hali yaşadı. Trafik kazası, şiddete tanık olmak ya da sevilen birini aniden kaybetmek de benzer izler bırakabilir. Bu yazıda travmatik bir olayın ardından görülen tepkileri, bu tepkilerin ne zaman destek gerektirdiğini ve Bahçelievler'deki ofiste travma çalışmalarının nasıl yürütüldüğünü anlatıyoruz.
Travmatik Olay Nedir?
Travmatik olay, kişinin kendi hayatının ya da bir başkasının hayatının ciddi tehlikede olduğunu yaşadığı ya da tanık olduğu olaydır. Deprem, yangın, sel, trafik kazası, saldırı, ani ölüm haberi ve ağır hastalık teşhisi bu olaylara örnektir. Aynı olayı yaşayan iki kişi çok farklı tepkiler verebilir; bu nedenle "Benim yaşadığım o kadar da kötü değildi" diye kendi tepkilerinizi küçümsemenize gerek yoktur.
Olaydan Sonraki İlk Haftalar
Travmatik bir olayın ardından ilk günlerde ve haftalarda yoğun tepkiler yaşamak normaldir. Bu dönemde şunlar sık görülür:
- Olayın görüntülerinin istemeden zihne gelmesi
- Uykuya dalmakta zorlanma ve kâbuslar
- Kolay irkilme, küçük seslerde yerinden sıçrama
- Yoğun korku, öfke, suçluluk ya da uyuşukluk hissi
- Olayı hatırlatan yerlerden, haberlerden ve konuşmalardan kaçınma
- Odaklanmakta güçlük
Bu tepkilerin çoğu, güvenli bir ortam ve sosyal destekle birkaç hafta içinde azalmaya başlar. Bu dönemde düzenli uyku ve beslenme, güvendiğiniz insanlarla vakit geçirmek ve haber takibini sınırlamak iyileşmeyi destekler.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
Belirtiler bir aydan uzun sürüyor, azalmak yerine artıyor ve günlük hayatı kısıtlıyorsa travma sonrası stres bozukluğundan söz edilebilir. TSSB'de kişi olayı yeniden yaşıyormuş gibi hisseder, olayı hatırlatan her şeyden kaçınır, sürekli tetikte olur ve kendisi, başkaları ve dünya hakkındaki düşünceleri olumsuz yönde değişir. "Hiçbir yer güvenli değil" ya da "Benim suçumdu" gibi inançlar bu dönemde sıkça görülür.
Deprem Kaygısı: İstanbul'a Özgü Bir Yük
İstanbul'da yaşayanlar için deprem kaygısı, yaşanmış bir travmadan bağımsız olarak da gündelik hayatı etkileyebilir. Binanın sağlamlığını sürekli düşünmek, gece kıyafetle yatmak, küçük sarsıntılarda panik yaşamak ve deprem haberlerini saatlerce takip etmek bu kaygının belirtileri olabilir. Deprem çantası hazırlamak ve binanın durumunu öğrenmek gibi somut önlemler kaygıyı azaltmaya yardımcı olur. Ancak önlemler alındıktan sonra da kaygı hayatı yönetmeye devam ediyorsa bu konuda destek almak faydalıdır.
Travma Terapisi Nasıl İlerler?
Güvenlik ve Denge
Travma çalışmalarında ilk adım her zaman güvenlik duygusunu güçlendirmektir. Kişi zorlayıcı duygular yükseldiğinde kendini nasıl sakinleştirebileceğini, nefes ve topraklanma tekniklerini öğrenir.
Yaşantıyı İşlemek
Kişi hazır olduğunda travmatik yaşantı, kontrollü bir şekilde ele alınır. Bu aşamada Bilişsel Davranışçı Terapi teknikleri ya da uygun durumlarda EMDR yönteminden yararlanılabilir. EMDR, zihinde "takılı kalmış" sarsıcı anıların yeniden işlenmesine yardımcı olan yapılandırılmış bir yöntemdir.
Hayata Yeniden Bağlanmak
Son aşamada kişinin kaçındığı yerlere, ilişkilere ve etkinliklere yeniden dönmesi desteklenir. Amaç olayı unutmak değil, olayın bugünkü hayatı yönetmesine izin vermemektir.
Haber ve Sosyal Medya Takibi
Büyük felaketlerin ardından saatlerce haber ve sosyal medya akışı izlemek, olayı doğrudan yaşamamış kişilerde bile travma benzeri tepkilere yol açabilir. Enkaz görüntülerini, yardım çağrılarını ve kayıp haberlerini sürekli izlemek, zihnin "tehlike hâlâ sürüyor" sinyalini kapatmasını zorlaştırır. Bilgi almak elbette önemlidir; ancak günde bir ya da iki kez, belirli saatlerde güvenilir kaynaklardan haber almak ve özellikle yatmadan önce bu tür içeriklerden uzak durmak uyku ve ruh sağlığı açısından çok daha koruyucudur. Bu sınırı koymak, olanlara duyarsız kalmak anlamına gelmez; kendinizi korumak, ihtiyaç duyulduğunda başkalarına destek olabilmeniz için de gereklidir.
Hayatta Kalan Suçluluğu
Bir felaketten sağ kurtulan ya da kendisi zarar görmeyen kişilerde "Neden ben kurtuldum?", "Daha fazlasını yapabilirdim" düşünceleriyle gelen yoğun bir suçluluk görülebilir. Buna hayatta kalan suçluluğu denir. Bu duygu, kişinin yaşadıklarını paylaşmasını engelleyebilir ve iyileşmeyi geciktirebilir. Terapide bu suçluluk duygusu yargılanmadan ele alınır; kişinin o anki koşullarda neyi bilebildiği ve neyi yapabildiği gerçekçi bir şekilde değerlendirilir.
Çocuklarda Travma Tepkileri
Çocuklar travmatik olaylara yetişkinlerden farklı tepkiler verebilir: yatak ıslatma, ebeveynden ayrılmak istememe, olayı oyunlarında tekrar tekrar canlandırma, öfke patlamaları ya da içe kapanma. Bu dönemde çocuğun sorularını yaşına uygun ve dürüst bir şekilde yanıtlamak, rutinleri korumak ve duygularını ifade etmesine alan açmak önemlidir.
Ne Zaman Destek Almalı?
Olayın üzerinden bir ay geçmesine rağmen kâbuslar, irkilme ve kaçınma devam ediyorsa, işinizi ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa destek almanın zamanı gelmiştir. Bahçelievler'deki ofiste ya da online olarak başlayabileceğiniz süreç, 15 dakikalık ücretsiz bir ön görüşmeyle başlar. Bu görüşmede yaşadığınız olayı ayrıntılı anlatmanız gerekmez; sadece şu an sizi neyin zorladığını kısaca paylaşmanız yeterlidir.
15 Dakikalık Ücretsiz Ön Görüşme
Bahçelievler'deki ofiste yüz yüze ya da online görüşme için önce kısa bir ön görüşme yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Travmatik bir olaydan sonra herkes TSSB yaşar mı?
Hayır. Pek çok kişi ilk haftalarda yoğun tepkiler yaşar ve bunlar zamanla azalır. Belirtiler bir aydan uzun sürüyor ve hayatı kısıtlıyorsa destek önerilir.
Travmayı tekrar tekrar anlatmam gerekecek mi?
Hayır. Terapide önce güvenlik ve denge kurulur; yaşantı ancak siz hazır olduğunuzda ve sizin hızınızda ele alınır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavinin yerine geçmez. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın.


