Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) Nedir?

Psk. Görkem Anıl Kılboz · 7 Kasım 2026 · 3 dk okuma · Terapi Yöntemleri

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) Nedir? – İstanbul Bahçelievler Psikolog

"Kaygımı tamamen yok edersem hayatıma başlayabilirim." Pek çok insan zorlayıcı duygularından kurtulmadan hayatını istediği gibi yaşayamayacağını düşünür. Oysa duygularla savaştıkça çoğu zaman daha da güçlenirler ve hayat, bu savaşın gölgesinde daralır. Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT), bu savaşı bırakmayı ve zor duygulara rağmen değer verdiğiniz şeylere doğru ilerlemeyi hedefler. Bu yazıda ACT'nin temel kavramlarını ve Bahçelievler psikolog Görkem Anıl Kılboz'un çalışmalarında ACT'nin nasıl kullanıldığını anlatıyoruz.

ACT Nedir?

ACT (İngilizce "Acceptance and Commitment Therapy"), Amerikalı psikolog Steven C. Hayes ve arkadaşları tarafından geliştirilmiş, üçüncü dalga bilişsel davranışçı terapiler arasında yer alan bir yaklaşımdır. ACT'nin temel amacı "psikolojik esneklik" kazandırmaktır: kişinin şimdiki ana açık bir şekilde temas edebilmesi ve zor iç deneyimlere rağmen değerleri doğrultusunda davranabilmesi.

Savaşmanın Paradoksu

Bir düşünceyi düşünmemeye çalıştığınızda ne olur? Örneğin şu an "pembe bir fil düşünmeyin." Büyük olasılıkla zihninizde hemen bir pembe fil belirdi. Duygular ve düşüncelerle savaşmak çoğu zaman benzer bir etki yaratır. Kaygıdan kurtulmaya çalıştıkça kaygıya daha fazla odaklanırız; acı veren anıları bastırmaya çalıştıkça daha sık zihne gelirler. ACT, bu kontrol çabasının kendisinin sorunun bir parçası olabileceğini gösterir.

ACT'nin Altı Temel Süreci

1. Kabul

Zorlayıcı duygulara, düşüncelere ve bedensel duyumlara onları değiştirmeye ya da yok etmeye çalışmadan yer açmak. Kabul, hoşlanmak ya da onaylamak değil, savaşmayı bırakmaktır.

2. Bilişsel Ayrışma

Düşüncelerle aramıza mesafe koymak. "Ben başarısızım" düşüncesi ile "Zihnim bana şu an 'başarısızsın' diyor" ifadesi arasındaki fark, bilişsel ayrışmanın özüdür. Düşünceler gerçekler değil, zihnin ürettiği kelimelerdir.

3. Şimdiki Anla Temas

Geçmişin pişmanlıkları ve geleceğin kaygıları arasında kaybolmak yerine, şu ana farkındalıkla odaklanabilmek. Bilinçli farkındalık (mindfulness) çalışmaları bu sürecin bir parçasıdır.

4. Bağlamsal Benlik

Düşüncelerimiz, duygularımız ve anılarımız değişir; ama bunları gözlemleyen bir "ben" hep oradadır. Bu gözlemci bakış açısı, zor deneyimlerin kişiyi tamamen tanımlamasının önüne geçer.

5. Değerler

Hayatta gerçekten neye değer veriyorsunuz? Nasıl bir eş, ebeveyn, arkadaş, çalışan olmak istiyorsunuz? Değerler, hedeflerden farklıdır; ulaşılıp bitirilen değil, bir pusula gibi yön gösteren şeylerdir.

6. Kararlı Eylem

Değerler doğrultusunda, zor duygulara rağmen somut adımlar atmak. Örneğin sosyal kaygısı olan ama arkadaşlığa değer veren biri, kaygısını yanında taşıyarak bir buluşmaya gitmeyi seçebilir.

Günlük Hayattan Bir Örnek

Kaygı nedeniyle iş toplantılarında hiç söz almayan bir çalışanı düşünelim. Klasik yaklaşımda önce kaygının azalması beklenir. ACT'de ise şu sorular sorulur: "İşinizde neye değer veriyorsunuz? Katkı sunmak sizin için önemli mi? Kaygı yanınızdayken bile küçük bir adım atabilir misiniz?" Kişi kaygısıyla birlikte toplantıda kısa bir yorum yapmayı dener. Kaygı ortadan kalkmaz ama artık kişinin davranışlarını yönetmez. Zamanla, bu deneyimler kaygının yoğunluğunu da azaltabilir.

ACT Hangi Durumlarda Kullanılır?

  • Kaygı ve panik
  • Depresyon
  • Obsesif kompulsif bozukluk
  • Kronik ağrı ve kronik hastalıklarla yaşamak
  • İş stresi ve tükenmişlik
  • Bağımlılık süreçleri
  • Yaşamda yön ve anlam arayışı

Psikolojik Esneklik Neden Önemli?

Psikolojik esneklik, değişen koşullara uyum sağlayabilme ve zorlayıcı iç deneyimler karşısında bile değerlere uygun davranabilme kapasitesidir. Esnekliği düşük olan kişiler zor bir duygu ortaya çıktığında ya ondan kaçar ya da onunla boğuşarak enerjisini tüketir. Esnekliği yüksek olan kişiler ise duygunun varlığını kabul eder ve o an yapılması gerekene yönelebilir. Araştırmalar, psikolojik esnekliğin pek çok ruh sağlığı sorununa karşı koruyucu bir etken olduğunu göstermektedir.

ACT ve Bütüncül Yaklaşım

Psikolog Görkem Anıl Kılboz, ACT'yi uygun durumlarda Bilişsel Davranışçı Terapi, logoterapi ve psikodinamik yaklaşımla birlikte kullanır. ACT'nin değer odaklı yapısı, logoterapinin anlam arayışıyla doğal bir uyum içindedir.

Evde Deneyebileceğiniz Küçük Bir Alıştırma

Zorlayıcı bir düşünce fark ettiğinizde, başına "Şu düşünceyi fark ediyorum ki..." ifadesini ekleyin. Örneğin "Bu işi beceremeyeceğim" yerine "Bu işi beceremeyeceğim düşüncesini fark ediyorum." Bu küçük değişiklik, düşünceyle aranıza bir mesafe koyar ve düşünceyi bir gerçek olarak değil, zihninizden geçen bir olay olarak görmenize yardımcı olur.

Değerler Pusulası

ACT'de sık kullanılan çalışmalardan biri, hayatın farklı alanlarındaki değerleri belirlemektir: ilişkiler, aile, iş, sağlık, kişisel gelişim ve boş zaman. Her alanda "Bu alanda nasıl biri olmak istiyorum?" sorusu sorulur ve ardından bugün o yönde atılabilecek küçük bir adım belirlenir. Bu çalışma, kişinin zor duygularla meşgulken gözden kaçırdığı yönünü yeniden bulmasına yardımcı olur.

Başlamak İçin

Bahçelievler'deki ofiste ya da online olarak ACT temelli çalışmalar için 15 dakikalık ücretsiz ön görüşmeyle başlayabilirsiniz.

15 Dakikalık Ücretsiz Ön Görüşme

Bahçelievler'deki ofiste yüz yüze ya da online görüşme için önce kısa bir ön görüşme yapılır.

Sık Sorulan Sorular

ACT'de kabul, her şeye boyun eğmek mi demek?

Hayır. Kabul, değiştirilemeyen iç deneyimlere (duygu, düşünce, anı) yer açmak demektir; değiştirilebilecek koşulları değiştirmek için harekete geçmeyi engellemez.

ACT hangi sorunlarda kullanılır?

Kaygı, depresyon, kronik ağrı, stres, OKB ve bağımlılık gibi birçok alanda kullanılır.

GK
Psk. Görkem Anıl Kılboz

İstanbul Kültür Üniversitesi Psikoloji mezunu. Bahçelievler'de ve online olarak yetişkin, ergen, çift ve aile alanlarında çalışıyor.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavinin yerine geçmez. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın.

İlgili Yazılar

📞 Ara Randevu Talebi